د اذربایجانۍ رسنۍ «ترند نیوز» راپور ورکړی، چې د ترکمنستان–افغانستان–پاکستان–هند د ګاز نللیکې (تاپي) پروژه په آسیا کې د ګاز د تقاضا د زیاتېدو او د نړیوال انرژۍ بازار د لا ټوټه کېدو له امله یو ځل بیا مهم ستراتیژیک ارزښت خپل کړی دی.
یادې رسنۍ د جمعې په ورځ (د ۱۴۰۳ هـ ش د دلو ۱۰مه) په خپل راپور کې لیکلي، چې د انرژۍ پر سرچینو د سیالۍ شدت، د جیوپولېټیکي خطرونو زیاتوالی او د انرژۍ د خوندیتوب اندېښنو، په ځانګړي ډول په آسیا کې د انرژۍ د تأمین تګلارې بدلې کړې دي؛ هغه وچه چې د انرژۍ تقاضا پکې په چټکۍ سره لوړېږي.
ترند نیوز د نړیوالې انرژۍ د ادارې (IEA) د شمېرو له مخې وایي، چې د هند د طبیعي ګاز مصرف به تر ۲۰۳۰ کال پورې شاوخوا ۶۰ سلنه زیات شي او له ۲۰۲۳ کال کې د ۶۵ میلیارد متر مکعب څخه ۱۰۳ میلیارد متر مکعبو ته ورسېږي.
همداراز تمه ده، چې د هند د انرژۍ په سبد کې د ګاز ونډه به له ۲۰۲۵ کال کې له ۶.۲ سلنې څخه تر ۲۰۳۰ کال پورې ۱۵ سلنې ته لوړه شي.
هند دا مهال د خپل اړتیا وړ شاوخوا ۴۴ سلنه ګاز له بهره واردوي، چې نږدې نیمایي یې د مایع ګاز (LNG) په بڼه د سمندري لارو له لارې انتقالېږي.
په همدې شرایطو کې، د تاپي پروژه د ګاز د تأمین د لارو د متنوع کولو او د سمندري وارداتو پر مایع ګاز د تکیې د کمولو لپاره یوه مهمه طرحه بلل شوې ده.
دا نللیکه شاوخوا ۱٬۸۱۴ کیلومتره اوږدوالی لري او کولی شي هر کال تر ۳۳ میلیارد متر مکعبه ګاز د ترکمنستان د «ګالکینیش» له ګازي میدان څخه انتقال کړي؛ هغه میدان چې د ثابتو زېرمو کچه یې ۲۷.۴ ټریلیونه متر مکعب اټکل شوې ده.
د پروژې د طرحې له مخې، افغانستان به هر کال ۵ میلیارد متر مکعب ګاز ترلاسه کوي او پاکستان او هند به هر یو ۱۴ میلیارد متر مکعب ګاز اخلي.
ترند راپور ورکړی، چې ترکمنستان د دې نللیکې د خپلې خاورې ۲۱۴ کیلومتره برخه بشپړه کړې او په ۲۰۲۴ کال (۱۴۰۳ هـ ش) کې یې د عملي کېدو لپاره چمتو کړې ده.
د افغانستان په خاوره کې د پروژې چارې د ۲۰۲۴ کال په وږي (سنبله ۱۴۰۳) کې پیل شوې او د «سرحدآباد–هرات» پر ۱۵۳ کیلومتره مسیر کې تر اوسه ۹۱ کیلومتره د پایپغځونې لپاره چمتو شوي دي.
د راپور له مخې، تر ۲۰۲۵ کال (۱۴۰۴ هـ ش) تر پایه پورې شاوخوا ۱۴ کیلومتره پایپ په افغانستان کې نصب شوي او تمه ده، چې دا برخه د ۲۰۲۶ کال (۱۴۰۵ هـ ش) تر پایه بشپړه شي.
د افغانستان لپاره د تاپي پروژه ځانګړی اهمیت لري؛ ځکه چې د دې هېواد له ۸۵ سلنې څخه ډېره برېښنا وارداتي ده او ډېری یې له ازبکستان، ترکمنستان او ایران څخه تأمینېږي، په داسې حال کې چې کورنی تولید یې له اوبو، حرارتي او بیا نوي کېدونکو سرچینو څخه محدود دی.
که څه هم په افغانستان کې د ګاز کورنۍ تقاضا لا هم ټیټه ده، خو دا پروژه کولی شي د بنسټیزو تاسیساتو د پراختیا او د انرژۍ د کمښت د راکمولو لپاره مهم رول ولوبوي.
د ۲۰۲۶ کال په مرغومي/جدې (جنوري ۱۴۰۴ هـ ش) کې، په ترکمنستان کې د هند سفیر اعلان وکړ، چې نوی ډهلي د معلوماتي ټکنالوژۍ، ډیجټلي کېدو، روغتیا، درمل جوړونې او د بشري سرچینو د پراختیا په برخو کې د همکاریو پراخولو ته چمتو دی او د طبیعي سرچینو پر متقابلې استفادې یې ټینګار وکړ.
همداراز په همدې میاشت کې، د لوېدیځې آسیا په چارو کې د هند د بهرنیو چارو وزارت مرستیال د انرژۍ اړوندو خبرو لپاره عشقآباد ته سفر وکړ.
د «ترکمنستان د نفتو او ګاز کنفرانس – ۲۰۲۵» (۱۴۰۴ هـ ش) کې، د تاپي د نللیکې د شرکت اجراییوي رئیس محمدمراد آمانوف وویل، چې موخه دا ده د هرات برخه د ۲۰۲۶ کال تر پایه بشپړه او د ګاز لېږد د ۲۰۲۶ کال په وروستیو یا د ۲۰۲۷ کال (۱۴۰۶ هـ ش) په لومړیو کې پیل شي.
هغه زیاته کړه، چې له پاکستان سره د پانګونې د خوندیتوب په اړه پر مهمو تړونونو خبرې نږدې وروستي پړاو ته رسېدلې او تر ۹۰ سلنې ډېر پرمختګ پکې شوی دی.
د ترند نیوز د راپور له مخې، ترکمنستان هڅه کوي په جنوبي آسیا کې خپل دریځ د انرژۍ په بازار کې پیاوړی کړي او لومړني اټکلونه ښيي، چې د تاپي پروژې د بشپړ عملي کېدو په صورت کې به دا هېواد تر ۲۰۳۰ کال پورې د شاوخوا ۱.۵ میلیارد نفوس لرونکې سیمې له ټولیزو ګازي وارداتو څخه ۱۳ تر ۱۴ سلنه تأمین کړي.
راپور همداراز د نړیوال اقتصادي فورم هغې څېړنې ته اشاره کوي، چې د ۲۰۲۵ کال په لیندۍ/قوس (دسمبر ۱۴۰۴ هـ ش) کې د «هوښیار مصنوعي ځیرکتیا او انرژۍ ترمنځ اړیکه» تر سرلیک لاندې خپره شوې او پکې خبرداری ورکړل شوی، چې هغه هېوادونه چې دوامدارو او باوري انرژۍ سرچینو ته لاسرسی ونه لري، د مصنوعي ځیرکتیا د نړیوالې سیالۍ په ډګر کې به وروسته پاتې شي.
د ترند نیوز د راپور له مخې، چین له دې وړاندې له ترکمنستان سره د ګاز د اوږدمهاله تأمین تړونونه لاسلیک کړي او هند هم په زیاتېدونکې کچه د دې هېواد د انرژۍ پر ظرفیتونو تمرکز کړی دی.
د تاپي پروژې بریالی تطبیق کولی شي د ترکمنستان رول د یوه مهم انرژي صادرونکي په توګه لا پیاوړی کړي او د مرکزي او جنوبي آسیا ترمنځ سیمهییزه همغږي زیاته کړي.
