Search

یوه ناڅاپي مینه: د نوي ډیلي پر لور د طالبانو عملي بدلون

News image
29 لړم 1404 - 00:27
نوي ډیلي –ټاکل شوې چې د نومبر په ۱۹مه په یوه مهم ډیپلوماتیک ګام کې،د افغانستان د صنعت او سوداګرۍ سرپرست وزیر، نورالدین عزیزي د رسمي خبرو لپاره نوي ډیلي ته ورسېږي.

اعلان شوی اجنډا، چې د دوه‌اړخیزې سوداګرۍ پر پراختیا او د وارداتو او صادراتو مکانیزمونو پر ښه والي متمرکز ده، د طالبانو په بهرنۍ پالیسۍ کې یو ژور او بنسټیز بدلون پټوي؛ هغه بدلون چې دغې ډلې له دوو لسیو راهیسې د هند پر ضد تبلیغاتو څخه په بشپړه توګه واټڼ اخیستی دی.

دا سفر، یوازې څو اوونۍ وروسته له هغه چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي په بې‌سارې توګه اته ورځې هند ته سفر وکړ، د طالبانو له خوا د سټراټېژیکې بیا ارزونې نښه ده. دا اړیکه په ځانګړې توګه د پام وړ ده؛ ځکه چې هند لا تر اوسه د طالبانو حکومت په رسمیت نه‌دی پېژندلی، او د متقي پخواني سفر لپاره د ملګرو ملتونو له بندیزونو څخه موقتي استثنا ته اړتیا وه.

له «بُت پرستانو» تر اړینو شریکانو

له هند سره د طالبانو دا نژدېوالی یو ژور ایډیالوژیک تضاد ښيي. کلونه کلونه د طالبانو تبلیغاتو هند د یوه هندو «کافر» دولت په توګه بد نامه کړی و، یو «بُت‌پرست» ملت چې په افغانستان کې یې اسلام کمزوری کوي. د هند کونسلګرۍ په دوامداره توګه د پاکستان پر ضد د استخباراتي عملیاتو مرکزونه بلل کېدل.

نن همدا طالبان په فعاله توګه د هند بازارونه، د بندونو لپاره پانګونه، د هند بندرونو ته لاسرسی او د خپلې ټکول شوې اقتصاد د ثبات لپاره مالي مرستې غواړي. دا بدلون یوه نوې، معاملوي واقع‌پالنه ښيي چې ګواکې د دغې ډلې اوږدې مطلق‌گرا عقیدې یې له پامه غورځولې دي.

تاریخ دا طنز لا نور هم تېز کړی دی. په ۲۰۰۱ کې طالبانو د بامیانو پخواني بودایي مجسمې ورانې کړې او دا کار یې د «غیر اسلامي بُتانو» او د «بودایي-هندويي تمدن» پر ضد جګړه بللې وه. اوس همدا رژیم له هند سره نژدېوالی لټوي، هغه هند چې ځان د همدې میراث ساتونکی او وده‌ورکوونکی بولي.

سټراټیژیکه چوپتیا او سرحدي انتخابي سیاست

د طالبانو دا نوې عمل‌پالنه د هغو موضوعاتو په اړه د پام وړ چوپتیا سره مل ده چې پخوا یې ملاتړ کاوه. په تېر کې طالبانو پورې تړلو علماوو په کشمیر کې جهاد ته سترګې ګنځولې او د هند له مسلمانانو سره یې د چلند غندنه کوله.
خو د ډیلي د لوړپوړو چارواکو سره کتنو دا موضوعات په واضح ډول له اجنډا څخه ورک کړل او د سوداګرۍ او ‌ډیپلوماتیکې پېژندنې فوري لومړیتوبونو ته ځای پرېښود.

دا انتخابي چلند د پولو سیاست ته هم غځېدلی دی. په داسې حال کې چې طالبان له پاکستان سره د ډیورنډ کرښې مشروعیت په کلکه ردوي – چې نړۍواله منل شوې پوله ده – له هند سره یې داسې سخت‌دریځي موقف نه‌دی ښودلی. پرځای یې د نوي ډیلي د امنیتي اندېښنو درناوی ښودلی، چې دا به په اسلام‌اباد کې په نژدې توګه وڅارل شي.

د امت پر ځای د سوداګرۍ غوراوی

له نوي ډیلي سره دا رسېدل د طالبانو په اعلان شوو ارزښتونو کې یو داخلي کشمکش هم ښيي. سره له دې چې تل یې له پاکستان سره د مسلمان ورورولۍ او تاریخي اړیکو خبرې کولې، طالبانو خپل نژدې مسلمان ګاونډی د ټي‌ټي‌پي، د پولې شخړو او کډوالو په اړه د کړکېچ له امله پرېښی او پرځای یې د یوه غیرمسلمان قوت (هند) دروازې پرانستې دي، چې دا د اقتصادي اړتیا پر ایډیالوژیکې همغږۍ لومړیتوب ښيي.

همدارنګه، له کلونو کلونو وروسته د «لوېدیځ اقتصادي غلامۍ» او «کفري ادارو» پر ضد شعارونه ورکول، وروسته اوس طالبان هند ته – چې له لوېدیځې پانګې او نړۍوالو مالي ادارو سره ژور تړلی دی مخه کوي چې بانکي چینلونه پرانیزي او د بیا رغونې لپاره پانګونه راجذب کړي.

په بهرنۍ پالیسي کې انعطاف د رژیم له داخلي سخت‌دریځ موقف سره په ښکاره تضاد کې دی، چېرې چې د نجونو پر زده‌کړو او د ښځو پر حقونو هېڅ مصالحه نشته او ټول یې د «خالص شریعت» په نوم پلي کېږي.

په پای کې، نوي ډيلي ته د وزیرانو دا دوامداره سفرونه د رسمیت پېژندلو لپاره یوه څرګنده هڅه ښيي چې د عملي پېژندنې او اقتصادي ژغورنې لپاره کېږي. که څه هم د طالبانو رسمي خبرې دا دي چې «د رسمیت پېژندنې لپاره سوال نه‌کوو»؛ خو عمل یې ښيي چې د عکسونو او ډیپلوماټیک مشروعیت لپاره عملي ځغاسته ده چې یوازې د هند په څېر یو لوی سیمه‌ییز ځواک یې ورکولای شي.

جیل انډریوس د سوېلي اسیا او منځني ختیځ په چارو کې تجربه لرونکې شنونکی او تبصره کوونکې ده.

په دغې لیکنه کې څرګند شوي نظرونه یوازې د لیکوالې دي او اړینه نه‌ده چې د کابل ټربیون د سرلیکنې دریځ څرګند کړي.