در مراسم افتتاح جاده‌ای که تا سرحد افغانستان با چین ساخته شده بود و در چهارم اکتوبر برگزار شد، مقام‌های طالبان با استقبال سرد همسایۀ شرقی خود روبه‌رو شدند.
پکن هیچ نماینده‌ای را به این مراسم نفرستاد و به‌گونۀ رسمی نیز به آن واکنشی نشان نداد. سرحد نظامی‌شدۀ چین همچنان به‌طور کامل بسته باقی ماند. تصاویر مراسم افتتاح نشان می‌داد که کمره‌های امنیتی چین از پشت لایه‌هایی از سیم خاردار تیغ‌دار، این مراسم را زیر نظر دارند.
یک تصویر ماهواره‌ای که در ۱۱ اکتوبر گرفته شده بود، ادعای طالبان را تأیید کرد که بر اساس آن، جادۀ جدید تا فاصله‌ای چند ده متری از سرحد چین ساخته شده است. اما ژو یونگ‌بیاو، رئیس مرکز مطالعات افغانستان در دانشگاه لانژوی چین، به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت که احتمال گشایش این گذرگاه کوهستانی از سوی پکن در آینده‌ای نزدیک «بسیار ناچیز» است.
ژو گفت: «اقتصاد افغانستان بسیار کوچک است و ارزش آن برای چین ناچیز می‌باشد. در همین حال، هزینه‌های مالی و خطرات امنیتی مرتبط با گشایش این مسیر قابل توجه خواهد بود.» عمده‌ترین صادرات افغانستان به چین شامل جلغوزه، زردآلوی خشک و سنگ‌های قیمتی است.
ژو می‌گوید که پکن تهدید تروریزم اسلام‌گرا از خاک افغانستان را بسیار بزرگ‌تر از هرگونه منفعت احتمالی ناشی از گشایش سرحد می‌داند. او به‌طور مشخص به جنبش اسلامی ترکستان شرقی (ETIM) اشاره کرد؛ گروه شبه‌نظامی اویغور که در پی ایجاد یک دولت اسلامی در منطقۀ سین‌کیانگ چین است. در گزارش سال ۲۰۲۶ سازمان ملل متحد آمده است که این گروه در ولایت بدخشان، جایی که جادۀ جدید در آن قرار دارد، فعالیت می‌کند.
این کارشناس امور افغانستان گفت: «کابل تقریباً در هیچ‌یک از خواسته‌های چین در مورد نحوۀ برخورد با جنبش اسلامی ترکستان شرقی پاسخ‌گو نبوده است.» او افزود: «در نتیجه، بعید است که چین در آینده‌ای نزدیک امتیازهای بیشتری به طالبان بدهد.»
ژو معتقد است که ساخت این جادۀ شنی که به بن‌بست می‌رسد، با هدف ارسال این پیام به پکن انجام شده است که طالبان توانایی توسعۀ زیربناها را در این منطقۀ دورافتاده دارند. گزارش‌ها حاکی از آن است که این مسیر به‌وسیلۀ مهندسان افغان ساخته شده و هزینۀ ۵.۶ میلیون دالری آن را کابل پرداخته است.
در مراسم افتتاح جاده، رحمت‌الله نجیب، والی بدخشان که از سوی طالبان گماشته شده است، ادعا کرد که «در هیچ بخشی از این منطقه مشکلات امنیتی وجود ندارد».
چند تن از باشندگان محلی در دهلیز واخان بدخشان، جایی که این جاده امتداد یافته است، از امیدواری گستردۀ مردم سخن گفتند که گشوده‌شدن راهی به سوی دومین اقتصاد بزرگ جهان می‌تواند زندگی در این منطقه را دگرگون سازد.
یار محمد، راهنمای گردشگری، به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت: «برای مردم واخان، این جاده چیزی فراتر از یک پروژۀ ترانسپورتی است. این جاده امید به کاهش انزوا، بهبود شرایط زندگی و برقراری ارتباطی نیرومندتر با جهان گسترده‌تر را فراهم می‌کند.»
جاده‌ای که طالبان آن را تکمیل کرده‌اند، امتداد پروژه‌ای است که ساخت آن در سال ۲۰۱۹، در زمان حکومت افغانستان مورد حمایت ایالات متحده، از طریق دهلیز واخان آغاز شده بود. این پروژۀ ساختمانی در پی تسلط طالبان بر کشور در سال ۲۰۲۱ متوقف شد و سپس در سال ۲۰۲۳ از سر گرفته شد.
محمد می‌گوید که این جاده هم‌اکنون نیز برای باشندگان منطقه سودمند است؛ اما او افزود: «تأثیر واقعی آن به گشایش رسمی سرحد [چین] بستگی خواهد داشت.»
در گزارشی از حکومت طالبان که دلایل پیگیری ایجاد یک گذرگاه احتمالی مرزی با چین را برشمرده، آمده است: «گشایش دهلیز واخان، افغانستان را برای همیشه از فشار کشورهای همسایه رها خواهد کرد؛ کشورهایی که اغلب از مسیر کراچی [پاکستان]، بندر گوادر و بندر چابهار [ایران] برای اهداف سیاسی استفاده می‌کنند و هر سال زیان‌های مالی هنگفتی را به تاجران و شهروندان ما تحمیل می‌نمایند.»
زیربناها در سوی چینی سرحد مرتفع کوهستانی، از جمله جاده‌ای که ظاهراً ساخت‌وساز جدید طالبان به سوی آن امتداد یافته است، بیش از یک دهه پیش ایجاد شده بودند. هدف از ایجاد این زیربناها، تقویت سرحد نظامی‌شدۀ چین با افغانستان از طریق بهبود دسترسی گشت‌های مسلح چین بود. رسانه‌های چینی از سرحد تقریباً ۷۶ کیلومتری این کشور با افغانستان به‌عنوان «خط مقدم مهم مبارزه با تروریزم» یاد کرده‌اند.
دهلیز واخان نوار باریکی از خاک افغانستان است که در قرن نوزدهم، در جریان رقابت‌های ژئوپولیتیکی بر سر آسیای مرکزی که به نام «بازی بزرگ» شناخته می‌شد، به‌عنوان منطقۀ حائل میان امپراتوری‌های روسیه و بریتانیا ایجاد شد. زندگی در این منطقه همواره با دشواری‌های شدید و انزوای گسترده همراه بوده است؛ وضعیتی که میزان مرگ‌ومیر نوزادان، بر اساس گزارش‌ها، گاه به ۳۰ درصد می‌رسد.
احسان‌الله عمرخیل، کارشناس امور چین مستقر در مالیزیا، نیز موافقت کرد که جادۀ جدید افغانستان «بیشتر جنبۀ نمادین دارد تا این‌که واقعاً وسیلۀ پیوند تاجران افغان با بازارهای چین باشد». او به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت که هرگونه گشایش احتمالی سرحد برای پکن به معنای وضعیتی خواهد بود که در آن «هزینه‌ها بیشتر از فرصت‌ها است».
واکنش‌های تند رسانه‌های چینی به ساخت این جاده در افغانستان نیز از این دیدگاه پشتیبانی می‌کند. مقاله‌ای که در ۱۰ اکتوبر از سوی یکی از مفسران در پلتفرم پرطرفدار «سوهو» منتشر شد، به فرصت زمانی کوتاه، یعنی تنها حدود سه ماه در فصل تابستان، اشاره کرد که در جریان آن می‌توان از گذرگاه کوهستانی ۴۸۰۰ متری با وسایط نقلیه عبور کرد. این مقاله همچنین به تهدید تروریزم اسلام‌گرا پرداخت.
در این مقاله با لحنی صریح پرسیده شده است: «اگر بخواهیم رک بگوییم، آنچه چین منتظر آن است، یک مسیر نیست، بلکه پاسخ به این پرسش است: آیا طالبان واقعاً می‌توانند بر قلمرو خود کنترول داشته باشند؟ آیا اردوگاه‌های آموزشی تروریستان هنوز فعال‌اند؟ آیا خطر نفوذ از سرحد مهار شده است؟» در ادامه آمده است: «تا زمانی که این مسائل حل نشوند، سیم‌های خاردار برچیده نخواهند شد.»
این مفسر در پایان نتیجه‌گیری کرد که اگر افغانستان نتواند انتظارات پکن را در زمینۀ سرکوب شبه‌نظامیان برآورده سازد، «ما همچنان منتظر خواهیم ماند. چین عجله‌ای ندارد؛ این افغانستان است که عجله دارد.»
دیدگاه‌های مطرح‌شده در این مقاله صرفاً متعلق به نویسنده بوده و لزوماً بازتاب‌دهنده موضع تحریریه کابل تریبیون نیست.
